درس هفتم: ویژگی‌های حکومت رضاشاه

 

1-     چرا کتاب درسی اعتقاد دارد آغاز حکومت پهلوی نقطه‌عطفی در فرآیند وابستگی ایران محسوب می‌شود؟

2-     پنج مورد از ویژگی‌های اصلی حکومت پهلوی را نام ببرید.*

وابستگی در آغاز

خودکامگی و حکومت مطلقه‌ی فردی

تخریب هویت دینی

نظامی‌گری افراطی

ملی‌گرایی افراطی و سرکوب قومیت‌ها و تنوع‌ها در کشور

 

3-     موج ملی‌گرایی ایرانی، عربی و ترکی با چه کسانی و در چه کشورهایی از خاورمیانه ظهور کرد؟

4-     شاخصه‌های اصلی ملی‌گرایی رضاشاه را بنویسید.

(  - موج ملیت‌گرایی افراطی؛ پان ایرانیسم

-         قومیت‌ستیزی و نفی هرگونه اقلیت قومی و زبانی در جامعه ایرانی

-         تلاش برای تغییر رسم‌الخط فارسی به لاتین)

 

5-     مشخصه اصلی ارتش رضاشاه چه بود؟ ص 70

6-   چند نمونه از ظاهرسازی‌های رضاخان بعد از کودتا تا زمان سلطنت برای جلب نظر روحانیت و مردم مذهبی را ذکر کنید.

7-     چند نمونه از سیاست‌های ضد مذهبی و ضد روحانیت رضاشاه را نام ببرید.*

8-      قانون منع حجاب از چه تاریخی آغاز و دنبال شد؟

 

درس هشتم: سقوط رضاشاه

 

1-     دلایل حضور نیروهای آلمانی و گرایش رضاشاه به آنها را توضیح دهید.*

پس از جنگ جهانی اول و فشار اقتصادی شدید روی مردم آلمان دولت‌های غربی با هدف جلوگیری از گرایش آلمانی‌ها به سمت شوروی کمونسیتی از آلمان حمایت‌های مالی می‌کردند.

در ابتدای جنگ هیتلر مبارزه با کمونیسم را هدف خود اعلام می‌کرد. از این رو دولت‌های انگلستان و فرانسه با آرامش خاطر در قبال تجاوزات هیتلر به شرق به او چراغ سبز نشان دادند.

انگلستان از دولت ایران خواست تا امکان فعالیت تجاری و صنعتی آلمانی‌ها را فراهم کند.

نظامی‌گری رضاخان و تبلیغات ناسیونالیستی و نژادی نازی‌ها نیز گرایش رضاشاه و حتی مردم را به آلمانی‌ها بیشتر کرد.

 

2-  پس از سکوت و موافقت ضمنی انگلستان و فرانسه با اقدامات هیتلر چرا ناگهان ورق برگشت و قوای اروپایی علیه هیتلر متحد شدند؟

3-     اتحاد شوروی و دولت‌های انگلستان و فرانسه به چه دلایلی موقعیت ایران اهمیت فوق‌العاده‌ پیدا کرد؟

4-     دلایل سفیران شوروی و انگلستان  برای اشغال خاک ایران در سوم شهریور 1320(1911) چه بود؟

5-     مهمترین اولویت و علاقه‌ی رضاشاه چه بود؟ چه نتایجی برای کشور داشت؟ (ص 80)

6-     دلایل اصلی پانگرفتن کشاورزی و دامداری مدرن در دوران رضاشاه چیست؟ (سه مورد)

7-     احداث شبکه‌ی را‌ه‌آهن کشور در سال 1306 از چه راهی در راستای منافع انگلستان بود؟*

(- کمک به حمل‌و‌نقل نیروهای نظامی انگلستان از جنوب در مواجه با تحرکات روس‌ها در شمال

 - خرید آهن آلات فراوان و تجهیزات راه‌آهن از انگلستان)

 

8-     دو پیمانی که در زمان رضاشاه باعث جدایی بخش‌هایی از خاک ایران شد را نام ببرید.

9-      از اقدامات رضاشاه در خشونت و سلب آزادی و دیکتاتوری چند مثال بزنید.*

 

 

درس نهم: اشغال ایران توسط متفقین و آثار آن

 

1-     فضای اجتماعی و سیاسی ایران پس از شهریور 1320 را تشریح کنید.

2-     آرتور میلسپو در آبان 1321 توسط کدام مجلس و برای چه کاری به ایران آمد؟

3-  چند نمونه از احزاب سیاسی، عناصر و حامیانشان که مانند قارچ در فضای پس از شهریور 1320 به وجود آمدند را نام ببرید.

4-  ابزارهای دولت شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال در مقابل امتیاز نفت بلوچستان انگلستان چه بود؟ (ص 87)*

5-     در راستای اتخاذ سیاست موازنه‌ی منفی در مجلس چه طرحی و با تلاش چه کسی در مجلس تصویب شد؟

6-  علی‌رغم تعهد شش‌ماهه، چرا دولت شوروی نیروهایش را از شمال ایران خارج نمی‌کرد؟ چه اقداماتی برای ادمه‌ی حضور خود انجام داد؟*

شوروی‌ها به دنبال ایجاد حاشیه‌ی امن و منطقه‌ای حائل و مستقل در مرز‌های شمالی ما از طریق تجزیه برخی مناطق ایران و الحاق آن به آذربایجان شوروی بودند.

شوروی‌ها همواره به دنبال دستیابی به امتیاز نفت شمال بودند.

شوروی‌ها می‌دانستند در صورت خروج از ایران به دلیل نفوذ دولت‌های انگلیس و آمریکا درحکومت ایران دیگر قادر به رسیدن به منافع خود در ایران نیستند.

اقدامات: کمک به فرقه‌ی دموکرات آذربایجان (سید جعفر پیشه‌وری) که به دنبال تجزیه ایران بودند. و کمک مالی و تجهیزاتی به فرقه دموکرات کردستان در مهاباد. ایجاد نا امنی و آشوب در مناطق شمالی کشور.

 

7-  سرانجام پس از اتفاقات و سیاست‌های کدام نخست‌وزیر و در چه زمانی قوای شوروی خاک ایران را تخلیه کردند؟*

8-    شرایط و زمینه‌های تغییر قانون اساسی مشروطه در سال 1327 چه بود؟ چه تغییراتی در قانون پدید آمد؟

 

درس دهم: آغاز نهضت ملی‌شدن صنعت نفت

 

1-  قرارداد الحاقی 1933 توسط چه کسانی و درزمان دولت کدام نخست‌وزیر و کدام مجلس و در چه سالی بیته شد؟

2-  کدام قانون مانع از قطعی شدن قرارداد الحاقی گس گلشاییان پس از تصویب دولت می‌‌شد؟ این قانون نتیجه تلاش که بود؟

3-     جبهه ملی چه بود و در چه سالی توسط چه کسی و به چه منظوری تاسیس شد؟*

4-     بعد از استعفای علی منصور چه کسی و با چه هدفی نخست‌وزیر شد؟ نخست‌وزیری او چه نتایجی داشت؟

5-  رزم‌آرا برای کم کردن حساسیت مردم نسبت به قراردادهای نفتی ایران و انگلستان چه کرد و نظرش درباره طرح ملی‌شدن صنعت نفت ایران در مجلس چه بود؟ سرانجام او چه شد؟

6-  فداییان اسلام از چه زمانی و با رهبری چه کسی اعلام موجودیت کرده بودند؟ اولین اقدام نظامی آنها چه بود؟ (ص89 و 93)

7-  بعد از تصویب پیشنهاد ملی‌شدن صنعت نفت در کمیسیون نفت مجلس قانون ملی‌شدن صنعت نفت ایران در چه تاریخ‌هایی به تصویب مجلس شورای ملی و دست آخر به تصویب مجلس سنا رسید؟

8-     حسین علا که بود؟ چگونه به قدرت رسید؟ چه اقداماتی انجام داد؟

9-     دکتر مصدق با چه شرطی پیشنهاد نخست‌وزیری مجلس را پذیرفت؟*

10-واکنش‌های دولت انگلستان در مقابل اقدامات دکتر مصدق در دوره نخست‌وزیری چه بود؟*

( شکایت به دیوان داگستری بین‌المللی لاهه، تهدید فرستادن چهارهزار چترباز و رزم‌ناو به خلیج فارس، تحریک استعفای 4500 نفر از کارشناسان خارجی صنعت نفت، اعمال نفوذ و کارشکنی در جذب کارشناس از آمریکا و هلند، تحریک نفت‌کش‌ها برای بارنزدن؛ تحریم اقتصادی و قطع صادرات نفت، شکاین انگلستان به شورای امنیت سازمان ملل متحد در نیویورک)

 

11- مجموعه‌ی مهمترین اقدامات دکتر مصدق دردوره اول نخست‌وزیری چیست؟*

( -    هفت اردیبهشت 1330نخست‌وزیر شد

-         اجرای لایحه‌ی نه‌ماده‌ای کمیسیون نفت

-         خلع ید شرکت نفت ایران و انگلیس از نفت کشور

-         تلاش برای جذب نیرو و کارشناس از کشورهای دیگر مانند هلند و آمریکا

-    شرکت در جلسه شورای امنیت و دادگاه لاهه و دفاع از حقوق نفتی ایران که رای دیوان و شورا در مجموع به نفع ایران تمام شد

-         فروش اوراق قرضه برای مقابله با بحران مالی

-         طرح اقتصاد مدرنن نفت برای اولین و آخرین بار )

درس یازدهم: زمینه‌های کودتای 28 مرداد

 

1-     جریان استعفای دکتر مصدق در تیر 1331 چه بود؟ بعد از او چه کسی نخست‌وزیر شد؟

2-     در پی استعفای  دکتر مصدق، قوام‌السلطنه چه کرد و چه واکنش‌هایی برنگیخت؟

3-     قیام 30 تیر 1331 چگونه شکل گرفت و نتیجه‌اش چه بود؟*

درخواست دکتر مصدق برای گرفتن پست وزارت جنگ برای مواجه با مخالفان.

مخالفت شاه و استعفای مصدق و حکم نخست‌وزیری قوام.

اعلامیه بسیار خشن و تهدید مردم و نهضت توسط قوام

اعلام اعتصاب عمومی و مخالفت با دولت قوام توسط آیت‌الله کاشانی.

حرکت و قیام شجاعانه‌ی مردم در حمایت از مصدق با وجود حکومت نظامی و نیروهای سرکوب‌گر و تانک و...

شهادت عده‌ای از مردم در درگیری‌ها و حکم دوباره‌ی نخست‌وزیری مصدق این بار با تصدی همزمان وزارت جنگ صادر شد.

 

4-     واکنش آمریکا در ابتدا نسبت به دولت ملی دکتر مصدق چه بود و در ادامه چرا تغییر کرد؟

5-     با وجود تلاش‌های کم‌نظیر دکتر مصدق به نظر شما چه انتقاداتی به ایشان وارد است؟

6-     چه عواملی شکاف در بدنه‌ی نهضت و سست شدن پشتیبانی مردمی از آن باعث شد؟*

7-     سیاست آچسن، وزیر خارجه آمریکا، در اختلاف نفتی بین ایران و انگلستان چه بود؟

8-     نقش حزب توده در جریان نهضت‌ملی و سقوط دولت دکتر مصدق چه بود؟*

9-  طرح "عملیات چکمه" توسط کدام کشور و با چه هدفی تنظیم شده بود؟ این عملیات با ورود سازمان سیا به موضوع چه نام گرفت؟

10-نقش شوروی با وجود جنگ سرد با آمریکا در جریان نهضت ملی شدن نفت و کودتای 28 مرداد چه بود؟

11- نقش شاه و دربار در مواجه با نهضت‌های ملی و دولت ملی دکتر مصدق چه بود؟*

12-عناصر فعال دربار چه کسانی بودند و چگونه دولت دکتر مصدق را تضعیف می‌کردند؟

13-انگلستان از چه راه‌هایی همکاری آمریکا را برای انجام کودتا در ایران جلب کرد؟

14-واکنش شاه به طرح کودتا چه بود و سرانجام چه شد؟

 

درس دوازدهم: کودتای 28 مرداد

1-  جنگ روانی موسوم به تبلیغات خاکستری با چه هدفی و چگونه توسط شاخه امنیتی – اطلاعاتی سازمان سیا انجام شد؟

2-     رابطه دولت دکتر مصدق و نظامیان سازمان ارتش چگونه بود؟

3-     دکتر مصدق به چه بهانه‌ای مجلس هفدهم را منحل کرد؟ این عمل چه فرصتی را به کودتاچیان داد؟

4-     بعد از امضای حکم عزل دکتر مصدق و انتصاب سرلشگر زاهدی توسط شاه چه روی داد؟

5-  در فاصله سه روز سرنوشت‌ساز 25 تا 28 مرداد 1332 چه عواملی توانست کودتا را از شکست نجات دهد و کودتا را با کمترین هزینه به پیروزی رساند؟

6-  مهمترین ویژگی حرکت ملت ایران در فاصله دوازده‌ساله شهریور 1320 تا 28 مرداد 1332 چه بود؟ دستاورد ملت و همراهی رهبران ملی و مذهبی چه بود؟*

7-     دلایل کلی ناقص ماندن نهضت ملی و بازگشت دوباره‌ی دیکتاتوری و سلطه بیگانه چیست؟

8-     حرکت مردم ایران پس از شهریور 1320 بر چه پایه‌هایی استوار بود و چرا این جنبش به نتیجه نرسید؟

9-     عامل نظامی و عامل خیابانی کودتای 28 مرداد چه کسانی بودند؟ *

سرلشگر فضل‌الله زاهدی که رهبر مخالفان دولت در ارتش بود (کانون افسران بازنشسته)

شعبان جعفری معروف به شعبان بی‌مخ که با عده‌ای از چماقداران و ولگرد‌ها و اوباش تهران خیابان‌های تهران را تصرف کردند و به روزنامه‌ها و دفاتر دولت و منزل دکتر مصدق حمله کردند.